TRANG CHỦ
    GỐM CỔ GÒ SÀNH
    BẢO TÀNG GỐM GÒ SÀNH
      - Gốm Thờ Tự
      - Gốm Ngự Dụng
      - Gốm Thương Mại
      - Hoạt động và sự kiện
    TƯ LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU
    BÌNH ĐỊNH XƯA VÀ NAY
      - Võ Nghệ
      - Ẩm Thực
      - Văn Học
      - Âm Nhạc
    TỪ TRONG DI SẢN
    ẢNH GOSANH.VN
    VIDEO
    LIÊN KẾT
 Khách Thăm: 001065943
< d>
< d>
< d>
< d>
< d>
 
Hát Bội - Nghệ Thuật Sân Khấu Miền Trung
12.03.2008 19:27 - 4594

Xem hình
Hát bội là nghệ thuật sân khấu xây dựng trên luân lý Khổng, Mạnh, rút cốt truyện trong các tiểu thuyết của lịch sử Trung Quốc. Hát bội là nghệ thuật diễn tả các trái ngang mà con người phải gặp trong xã hội hàng ngày.

Vì vậy, tuồng hát bội thường là một câu chuyện dài dòng trong một khúc quanh lịch sử, không thể chấm dứt trong một đêm diễn được, mà có thể kéo dài, mà khán giả thường gọi là hát kế tức sẽ tiếp tục hát trong nhiều đêm, và chính những tuồng kế này sẽ đánh vào chỗ nôn nao của khán giả muốn biết vở tuồng sẽ kết thúc như thế nào?

Đã là dân miền Trung không một ai là không nghe nói đến, hay một lần, đi xem hát bội, một nghệ thuật sân khấu đặt thù miền trung, nhất là tại hai tỉnh Quảng Nam va Bình Định, hai cái nôi chính của nghệ thuật này.

Các tỉnh miền Bắc có hát chèo, hát quan họ, miền Nam có cải lương, Hồ Quảng, kinh đô Huế có ca Huế và hò mái đẩy, còn hai tỉnh Quảng Nam và Bình Định tự hào có hát bội, một nghệ thuật sân khấu đã có thành tích trình diễn cho các nhà vua nhà Nguyễn và triều đình Huế thưởng lãm, mà nay nghệ thuật nầy đang lâm vào tình trạng điêu tàng và phế diệt, bởi lẽ hiện nay phần lớn khán giả không am hiểu, và vì không am hiểu nên không mấy thích thú duy trì và phát triển môn hát nầy.

Tại hai tỉnh Quảng Nam và Bình Định, tác giả các tuồng tích đều là các vị hưu quan, xuất thân từ tiến sĩ và phó bảng nho học đã từng làm Tuần Vũ hay Tổng Đốc khi về hưu, ngồi sáng tác và tập tuồng tại nhà, huấn luyện các con hát sinh sống trong vùng. Tại Quảng Nam thì có cụ Nguyễn Hiền Dĩnh, Tiến Sĩ, đã làm Tuần Vũ, về hưu tại làng An Quán, huyện Điện Bàn, nên nhân dân địa phương thường gọi là cụ Tuần An Quán. Tại Bình Định, thì có cụ Đào Tấn, Tiến Sĩ, đã làm Tổng Đốc tỉnh Quảng Nam thời mà tỉnh này đón mừng “Ngữ Phụng Tề Phi”.

Trong mỗi tỉnh lại có những làng tổ chức được các gánh hát bội vì dân ở đấy nhiều người có máu văn nghệ, như tại huyện Tam Kỳ có làng Khánh Thọ, huyện Quế Sơn thì có làng Đức Giáo, tại Bình Định thì có hai huyện An Nhơn Và Tuy Phước có nhiều nghệ sĩ có khả năng trong nghệ thuật hát bội. Nghệ thuật hát bội chia làm hai nhánh: một nhánh chuyên hát tuồng Đàn Bộ, và một nhánh hát tuồng Đàng Nước.

Những đình, chùa,miếu, vũ ở các làng, huyện có tổ chức xuân kỳ, Thu tế, hay các lễ khánh thành ở cở hành chánh, hoặc lễ cúng cá voi của ngư dân, thì thường mời các gánh hát bội Đàng bộ hát, còn các dịp khác thì mời các gánh hát tuồng Đàng nước.
Tuồng Đàng bộ, khi diễn xuất vẫn giữ nghi lễ và quy củ chơn chất, giữ truyền thống cổ điển của nền văn hóa phong kiến. Còn tuồng Đàng nước, nhờ tiếp xúc với khán giả cấp tiến nên có cải cách vài phần.

Các nghệ sĩ hát bội cũng được chính phủ Nam Triều cấp ngạch trật, phẩm hàm, theo ngành ca hát như thập phẩm, cửu phẩm, và con hát được mang chức đội ca,Quản ca, và các phẩm trật nầy được Bộ Lể triều đình Huế sắc phong và được Triều đình triệu tâp về Huế từ các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Thanh Hóa, để dự cuộc thi tại cung Duyệt Thị trong thành nội, dưới quyền giám khảo của vua. Năm 1916, có một cuộc thi hát bội toàn quấc, các tỉnh Quảng Nam, Thanh Hóa, Phú Yên và Bình Định tham dự, dưới quyền chủ tọa của vua Thành Thái tại cung Duyệt Thị, và ban hát tỉnh Quảng Nam được vua Thành Thái chấm về đầu, và Bình Định về nhì.
Trong gánh hát của Quảng Nam có hai nghệ sĩ diễn xuất đặc sắc có tên là Nhưng Đa và Nhưng Nguyên được Vua khen cho bốn chữ “Thế thượng vô song” và “Nhân gian đệ nhất”.

Tại miền Nam quần chúng thích hát bội, miền Bắc thì thích hát chèo, các loại hình sân khấu được những chuyên gia nghiên cứu gọi chung là nghệ thuật hát tuồng.

Theo Giáo sư Huỳnh Lý có nghiên cứu về hát bội thì từ khi có cuộc Nam Bắc phân tranh Trịng Nguyễn thì ở ngoài Bắc có hát tuồng (chèo) khắp nơi, nhất là tại Triều đình, Vương Phủ nhưng tại miền man chúa Nguyễn không thích hát chèo, nên chỉ cho hát bội mà thôi. Từ chúa Nguyễn Phước Lan trở đi, thì hát bội phát triển mạnh mẽ ở các tỉnh thành miền Trung, nên nghệ thuật này suốt hai thế kỷ qua, đã thấm nhuần vào tâm thức nhân dân miền Nam, do đó trong ngôn ngữ dân gian đàng trong, có nhiều từ ngữ và thành ngữ mượn từ các tuồng hát bội. Ví dụ những chữ: “độn thổ, anh em nhà họ Tạ, chạy đuổi như Tào Tháo, mang hia đội mão, vách mảy, vuốt râu, đánh bài tẩu mã, dốt như Huất Trì và xấu như Chung Vô Diệm v.v.”. Trong Nam thì lúc chưa có truyền hình, ngành hát bội được giữ theo lề lối cũ, bảo tồn nhờ sự thành lập của hội Khuyến Lệ cổ ca của cụ Đốc Phủ Sứ Đỗ Văn Rỡ và ông Nguyễn Văn Quý. Trong lúc đó, suốt thời kỳ sau hiệp định Giơneo 1954, nghệ thuật hát bội lại được chính quyền miền Bắc chú ý trực tiếp khôi phục, như việc GS. Hoàng Châu Ký soạn cuốn “Sơ Thảo Lịch Sử Nghệ Thuật Tuồng” xuất bản năm 1973, chỉ riêng nghiên cứu về nghệ thuật hát bội. Và gần đây trong nước có “Tự Điển Hát bội Việt Nam” với giáo sư Nguyễn Lộc làm chủ biên, nhà xuất bản Khoa Hocj Xã Hội xuất bản năm 1998, tập hợp đầy đủ các kiến thức về ngành hát bội, với sự tài trợ của cơ quan Toyota Foundation. Dù sao thì đó chỉ là những nghiên cứu về một ngành sân khấu coi như đã cổ xưa, còn trong thực tế đời sống, hát bội vẫn vắng bóng trên sân khấu tuồng Việt Nam.

Hát bộ được giới bình dân tán thưởng vì nội dung hát bội gợi lên những tình cảm nhân bản của con người, như tình vua tôi, bạn hữu, mẹ con, trong xã hội sống theo lối Khổng Mạnh. Nội dung tuồng hát đã đánh trúng các khát khao thầm kín của người xem trong khuôn khổ đạo lý nhân bản, lễ nghĩa liêm sĩ, diệt nịnh phò trung, trọn nghĩa vẹn tình.




Lý Trường Trân



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:
UYÊN LINH- [15.01.2011 15:09]
Nghệ thuật hát Tuồng [17.01.2008 19:24]
Bài chòi ( phần 2 ) [13.11.2007 21:11]
Bài chòi ( phần 1 ) [06.11.2007 19:17]
Ca khúc tặng bạn [09.08.2007 06:21]
Bài Chòi Bình Định [24.06.2007 18:36]



NHỚ MẮM
VÌ SAO BAO TÀNG THIẾU SỨC SỐNG
KIẾN TRÚC TRE VIỆT NAM ĐƯỢC VINH DANH TẠI MỸ
QUÊN NGƯỜI
BỒ TÁT THÍCH QUẢNG ĐỨC VỚI QUẢ TIM BẤT DIỆT.
Mắm ruột mà quệt cà giòn...
BIỂN & NỖI NHỚ!
Tản văn cho biển
Nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ 20
TAM QUAN TRONG KIẾN TRÚC VIỆT
Bình thơ: Vua và em - Trần Viết Dũng
Rằm giêng hát bội Phò An
Để “mọi quyền hành, lực lượng đều nơi dân”
"Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên"
Người Bình Định và làng Việt tại Pleiku


© Copyright 2007 - 2017 Gosanh.vn 
BẢO TÀNG GỐM CỔ GÒ SÀNH VIJAYA - CHAMPA - BÌNH ĐỊNH
Địa chỉ: khu du lịch Bãi Dại - phường Ghềnh Ráng - T/P Quy Nhơn - Bình Định.
Điện thoại: 84.0913472778 - 84.0946940666. Email: museum@gosanh.vn