TRANG CHỦ
    GỐM CỔ GÒ SÀNH
    BẢO TÀNG GỐM GÒ SÀNH
      - Gốm Thờ Tự
      - Gốm Ngự Dụng
      - Gốm Thương Mại
      - Hoạt động và sự kiện
    TƯ LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU
    BÌNH ĐỊNH XƯA VÀ NAY
      - Võ Nghệ
      - Ẩm Thực
      - Văn Học
      - Âm Nhạc
    TỪ TRONG DI SẢN
    ẢNH GOSANH.VN
    VIDEO
    LIÊN KẾT
 Khách Thăm: 001105174
< d>
< d>
< d>
< d>
< d>
 
Theo dấu nhà cổ - Kỳ II
29.01.2008 18:26 - 3770

Xem hình
Không chỉ trung du, mà ngay ở những vùng đồng bằng “trời hành cơn lụt mỗi năm”, đều có bóng nhà lá mái. Những ngôi nhà trụ qua hàng trăm mùa lũ này cho ta ví dụ về một dạng kiến trúc phù hợp với điều kiện môi trường nắng lắm mưa nhiều ở miền Trung…

Kỳ II: Những ngôi nhà vượt trăm mùa lũ

* Đi qua mưa bão

Nhìn bề ngoài, ngôi nhà ông Nguyễn Văn Châu (Nhơn Thành, An Nhơn) khá nhỏ. Ngôi nhà nay đã trăm tuổi, tuy cũng ba gian, hai chái, nhưng vách nhà và cửa đều được đan bằng nan, xiên trính, chạm trổ đơn giản. Hệ thống vì kèo trên phần mái phía trên chủ yếu làm bằng tre, cửa cũng là “phên dại”. Tuy đã có phần xuống cấp, nhưng kết cấu bộ khung vẫn khá chắc và bộ mái cặp, kể cả mái đất, vẫn nguyên vẹn. Điều này cho thấy, ngay cho dù được làm đơn giản, nhưng kết cấu ngôi nhà, vượt qua nắng, gió, mưa bão của trăm năm, “vẫn dùng tốt”.      

Ở thôn Dương Liễu Bắc (Bình Dương, Phù Mỹ) cũng có dăm bảy ngôi nhà có kết cấu nhà lá mái hiện còn. Tất nhiên, phần nhiều ngôi nhà chỉ còn giữ hệ thống kết cấu chịu lực chính, còn không gian xung quanh đã thay đổi. Theo chân ông Nguyễn Vĩnh Hảo (chủ nhân Nhà trưng bày gốm cổ Gò Sành, Quy Nhơn), một người nhiều năm tìm hiểu về nhà lá mái, chúng tôi tìm vào nhà bà Trần Thị Suyển, năm nay 85 tuổi. Ngôi nhà hãy còn vẹn nguyên cả một không gian xưa, với cả chuồng bò, nhà chính, nhà phụ khá hoàn chỉnh. Nhà có kết cấu chữ môn, nhà chính ba gian hai chái. Ngoài hai gian chính dùng để thờ phụng và tiếp khách, gian còn lại ngăn thành phòng, trên có lẫm thượng, là nơi ở của cha mẹ hay con trai. Nhà dưới nối với nhà trên bằng nhà cầu. Ngoài ra, còn có nhà trống dùng để chứa vật liệu và nông cụ.

Đáng chú ý là ngôi nhà này vẫn còn nguyên vách đất. Theo bà Suyển, để trét vách, người thợ xưa đã dùng tre ngâm kỹ, chẻ thành mầm, trỉ. Mầm dựng đứng bên trong vách, cách nhau vài ba tấc để cột trỉ, rồi trét đất. Đất ở đây là đất ruộng pha sét, nhào với rơm.


Ngôi nhà lá mái do thợ Bình Định dựng ở vùng Tây Sơn thượng đạo (An Khê).

Đi sâu vào trong thôn Dương Liễu Bắc, chúng tôi vào nhà anh Hà Đình Giang. Ngôi nhà chỉ còn kết cấu cột, kèo bằng gỗ lim là của nhà lá mái. Anh Giang kể: “Theo lời ông nội tôi, làm ngôi nhà này mất cả ba năm trường, toàn bộ làm bằng lõi gỗ mít. Nhà làm xong, còn mời cả gánh hát bội về hát”. Những chi tiết hệ thống kèo nhất đoạn được tạo tác với nét lượn khá mềm mại. Các chi tiết chạm khắc bên trong tuy ít, nhưng nét nào ra nét ấy, tinh xảo mà mạnh mẽ. Để chạm khắc được như vậy, theo ông Nguyễn Vĩnh Hảo, thay vì dùng “nhót” (một dụng cụ để chạm của thợ mộc) như cánh thợ Bắc, thợ Bình Định sử dụng “dũm”, nét tuy không tinh tế bằng các chạm trổ ở phía Bắc, nhưng mạnh mẽ, phóng khoáng, đúng chất Bình Định. Bên cạnh đó, hệ thống kèo nhất đoạn làm cho đường nét kết cấu ngôi nhà trở nên mạnh mẽ hơn.

* Nhà mái đất thành, cảng thị

Xuôi về An Nhơn, quanh thị tứ An Thái (Nhơn Phúc), ta gặp nhiều nhà có kết cấu nhà lá mái. Do An Thái từng một thời rất phồn thịnh, nên những ngôi nhà mái ở vùng này đều được làm khá công phu. Mà đâu chỉ An Thái, vùng xung quanh thành Hoàng Đế với các làng nghề trù phú ven thành, đều có thể tìm thấy nhiều nhà lá mái.

Cũng có nguồn gốc từ An Nhơn là nhà lá mái của ông Nguyễn Tám (Nhơn Phú, Quy Nhơn). Ngôi nhà ba gian, hai chái, cửa rộng, khoảng cách từ ngạch cửa đến cổ cửa cao, chứng tỏ được ra đời muộn. Ông Tám cho biết, nguyên ngôi nhà này được mua ở vùng Quảng Nghiệp (An Nhơn). Trong nhà, có ba bàn thờ, chạm hình lưỡng long tranh châu khá đẹp; hệ thống cửa bàn pha đường chỉ sắc sảo, chứng tỏ ngôi nhà được xây dựng khá công phu.

Địa phương có nhiều nhà lá mái nhất ở Bình Định hiện nay là Tuy Phước. Ở các thôn Tri Thiện, Lộc Ngãi (Phước Quang), Luật Lễ (Phước Long) đều có nhà lá mái. Sự hiện diện khá dày của những ngôi nhà mái ở vùng đồng bằng Bình Định là một minh chứng về khả năng chống chịu của nhà mái qua tác động của thời tiết miền Trung.

Thực tế là nhà lá mái, do có tới hai lớp mái, nên mái cao, dốc, trông hơi nặng nề. Tuy nhiên, chính sự vững chãi của kết cấu chịu lực, cộng với đỉnh mái dốc và cao, làm cho ngôi nhà vững chãi trong mưa to, gió lớn. Tuy nhiên, do mái dày, chiếm tỷ lệ lớn trong chiều cao ngôi nhà, cửa lại thấp, nên nhà hơi tối. Do vậy, những ngôi nhà làm sau, có điều kiện hơn, thường làm hệ thống cửa cao và rộng hơn để lấy ánh sáng.



(Theo Lê Viết Thọ)



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:
THÁP BÁNH ÍT [14.01.2011 15:11]
Theo dấu nhà cổ [20.01.2008 21:08]



NHỚ MẮM
VÌ SAO BAO TÀNG THIẾU SỨC SỐNG
KIẾN TRÚC TRE VIỆT NAM ĐƯỢC VINH DANH TẠI MỸ
QUÊN NGƯỜI
BỒ TÁT THÍCH QUẢNG ĐỨC VỚI QUẢ TIM BẤT DIỆT.
Mắm ruột mà quệt cà giòn...
BIỂN & NỖI NHỚ!
Tản văn cho biển
Nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ 20
TAM QUAN TRONG KIẾN TRÚC VIỆT
Bình thơ: Vua và em - Trần Viết Dũng
Rằm giêng hát bội Phò An
Để “mọi quyền hành, lực lượng đều nơi dân”
"Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên"
Người Bình Định và làng Việt tại Pleiku


© Copyright 2007 - 2017 Gosanh.vn 
BẢO TÀNG GỐM CỔ GÒ SÀNH VIJAYA - CHAMPA - BÌNH ĐỊNH
Địa chỉ: khu du lịch Bãi Dại - phường Ghềnh Ráng - T/P Quy Nhơn - Bình Định.
Điện thoại: 84.0913472778 - 84.0946940666. Email: museum@gosanh.vn