TRANG CHỦ
    GỐM CỔ GÒ SÀNH
    BẢO TÀNG GỐM GÒ SÀNH
      - Gốm Thờ Tự
      - Gốm Ngự Dụng
      - Gốm Thương Mại
      - Hoạt động và sự kiện
    TƯ LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU
    BÌNH ĐỊNH XƯA VÀ NAY
      - Võ Nghệ
      - Ẩm Thực
      - Văn Học
      - Âm Nhạc
    TỪ TRONG DI SẢN
    ẢNH GOSANH.VN
    VIDEO
    LIÊN KẾT
 Khách Thăm: 001055666
< d>
< d>
< d>
< d>
< d>
 
Gốm cổ Gò Sành với vấn đề gốm cổ Chăm ở Bình Định - Kết luận
26.07.2007 20:29 - 2310

KẾT LUẬN
1. Những phát hiện, thám sát và khai quật 5 khu lò sản xuất gốm cổ: Gò Sành, Gò Cây Me, Trường Cửu, Gò Hời, Gò Ké và vết tích 20 lò nung gốm khác ở Bình Định trong những năm gần đây đã khẳng định, đây là một trung tâm sản xuất gốm Chăm lớn nhất được biết đến hiện nay ở miền Trung Việt Nam và là một khu di tích khảo cổ lớn còn bảo lưu thành tựu văn hóa quan trọng của vương quốc Champa giai đoạn Vijaya, từ thế kỷ XI đến thế kỷ XV.

           2. Cấu trúc lò nung gốm Chăm ở Bình Định có đặc trưng riêng không lẫn với bất cứ khu lò gốm nào đã biết ở Việt Nam, phản ánh sự cải tiến về kỹ thuật xây dựng lò hướng tới mục tiêu nung nhiều loại sản phẩm cùng một lúc với số lượng lớn, nhưng vẫn thích nghi được với môi trường hay bị úng lụt ở địa phương.


           Đặc trưng nổi bật về cấu trúc lò gốm cổ ở Bình Định là lò ống một buồng, kích thước lớn, nền phẳng và dốc từ ngoài vào, trục chia lửa đặt chéo nhau, đường dẫn lửa hình ống thổi lên trần rồi tỏa ra khắp buồng lò. Tường lò giai đoạn sớm xây bằng đất sét, giai đoạn sau xây bằng bao thơi lèn đất. Ống khói là các bao thơi đục thủng đáy. Tường xây bằng bao thơi vững chắc, giữ nhiệt tốt, tiết kiệm nhiên liệu, tận dụng bao nung phế thải tiết kiệm vật liệu và thời gian xây dựng, đồng thời dễ tu sửa sau mỗi lần úng lụt. Cho đến  nay chưa gặp loại lò có cấu trúc dẫn lửa hoặc xây tường lò bằng bao thơi lèn đất kiểu Bình Định ở nơi khác.


            Phần lớn các lò nung ở Bình Định được tái sử dụng sau khi sửa chữa tường lò và nền lò, phù hợp với vị trí thấp, nằm ven sông thường bị ngập nước vào mùa lụt. Quy mô của lò ngày càng thu nhỏ dần. Nhiên liệu đốt lò là củi ở địa phương, dễ đốt, làm chủ được nhiệt và sản phẩm ít bị méo, giữ màu đỏ tươi cho các sản phẩm trang trí kiến trúc. Sự ưu việt của lò ống Bình Định thể hiện ở tính đa năng, cùng một lúc có thể nung nhiều loại sản phẩm với khối lượng lớn.


            3. Sản phẩm gốm Bình Định phong phú về loại hình, có sự phát triển liên tục, kế thừa về kỹ thuật chế tạo phôi gốm, men gốm, kỹ thuật và hoa văn trang trí, đáp ứng được yêu cầu thị trường về kỹ thuật lẫn mỹ thuật.


            Sản phẩm các lò gốm Bình Định bao gồm đồ gia dụng (bát, đĩa, chén, hũ chóe…), vật liệu xây dựng (gạch, ngói, trang trí kiến trúc), vật liệu sản xuất gốm (bao nung, con kê, thanh kê) và đồ mỹ thuật như các loại tượng. Những sản phẩm đó gồm gốm men, đồ sành có men hoặc không men. Gốm men chủ yếu là đồ gia dụng với các men xanh ngọc, vàng nhạt và nâu, trong đó men nâu là men đặc trưng của gốm Chăm Bình Định. Về kỹ thuật, đồng thời sử dụng con kê và ve lòng, trong đó con kê dùng chủ yếu ở giai đoạn đầu, còn ve lòng ở giai đoạn sau. Về trang trí đã sử dụng các kỹ thuật in khuôn, khắc vẽ nét chìm trên men hoặc dưới men, tô màu và kỹ thuật đắp nổi để trang trí đồ gốm, tập trung chính là vò, chóe, hũ.


            Tuy nhiên, loại hình sản phẩm của mỗi khu lò không hoàn toàn giống nhau. Khu lò Gò Sành, Gò Ké và Gò Hời chủ yếu gặp bát, đĩa, cốc, chén; còn ở khu lò Trường Cửu, Cây Me chủ yếu là chum, vại, chậu, chóe, vò.


            4. Dựa vào đặc trưng cấu trúc lò nung và đặc trưng sản phẩm, liện hệ với diễn biến văn hóa lịch sử các tộc người ở Bình Định, luận án cho rằng 5 khu lò gốm ở Bình Định tồn tại trong khung niên đại từ thế kỷ XIII đến thế kỷ XV, cực thịnh vào thế kỷ XIV và XV. Chủ nhân của các khu lò này là người Chăm. 


            Một số ý kiến cho rằng niên đại khởi đầu của các khu lò gốm Bình Định là cuối thế kỷ XIII, niên đại kết thúc vào thế kỷ XV, thế kỷ XVI, thậm chí vào nửa sau thế kỷ XVII và đầu thế kỷ XVIII. 


            Dựa vào cấu trúc lò, đặc điểm sản phẩm gốm gia dụng, gốm kiến trúc tìm thấy trong các lò Bình Định, chúng tôi cho rằng niên đại của các khu lò bắt đầu từ thế kỷ XIII hoặc cuối XIII và kết thúc vào thế kỷ XV, không thể kéo dài đến các thế kỷ XVII - XVIII. 


            Sau khi Vijaya sáp nhập vào Đại Việt (1471), nhà Lê quản lý cho đến 1558 giao lại cho các chúa Nguyễn trấn thủ. Trong các thế kỷ XVI - XVIII, một số cuộc khởi nghĩa nông dân diễn ra ở Bình Định. Trong bối cảnh ấy, một trung tâm sản xuất gốm lớn như Gò Sành có thể do người Chăm trực tiếp sản xuất. Do vậy, các lò gốm Chăm kết thúc vào thế kỷ XV là hợp lý. Tất nhiên, người Chăm vẫn sinh sống bên cạnh người Việt và người Hoa, cảng Thị Nại vẫn hoạt động, hoàng hóa vẫn trao đổi, nhưng vai trò của người Chăm trong sản xuất gốm Chăm không còn nữa.


            5. Gốm Champa thực sự tồn tại trong lịch sử vương quốc Champa, giữ một vai trò quan trọng trong tạo dựng nét văn hóa truyền thống đặc sắc của dân tộc Chăm ở Bình Định và có một vị trí nhất định trên thị trường gốm thương mại trong nước và quốc tế. 


            Ngoài các lò nung, trên đất Bình Định đã phát hiện được rất nhiều đồ gốm Chăm trong các di tích kiến trúc như tháp, thành, các cảng cổ hoặc các sưu tập trong nhân dân. Những đồ gốm cổ ở Bình Định trước hết cung cấp đồ dùng sinh hoạt thường ngày cho nhân dân, sau nữa cho xây dựng các cung điện của vương quốc Champa. Nhiều thành tựu văn hóa đặc sắc của dân tộc Chăm hẳn sẽ kém rực rỡ nếu như thiếu vắng nghề sản xuất gốm ở đây. 


            Gốm Chăm thực sự đã trở thành mặt hàng gốm thương mại, đã có mặt ở hầu khắp các tỉnh Miền Trung, quan trọng nhất là thị trường Tây Nguyên: Gốm  Chăm còn có mặt ở trên thị trường quốc tế - dấu tích của nó là các con tàu đắm ở vùng biển Thái Lan, Philipines hay trong các di tích ở vùng Cận Đông và Phi Châu. 


            Có được vị trí như vậy là nhờ vào sản phẩm gốm Chăm Bình Định có loại hình phong phú, kỹ thuật cao, mỹ thuật đẹp, lại được đặt ở vị trí thuận tiện cho việc chuyên chở nguyên vật liệu và tiêu thụ sản phẩm. Sông Côn và cảng Thị Nại đóng vai trò quan trọng trong việc giao thông với Tây Nguyên và thế giới bên ngoài. 


            6. Kết quả nghiên cứu Gò Sành và các trung tâm gốm cổ Chăm ở Bình Định không chỉ góp phần nhận diện một trung tâm sản xuất gốm Chăm ở miền Trung Việt Nam trong quá khứ, mà còn góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc Chăm trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam hiện nay.  


            Sự xuất hiện hàng loạt các trung tâm sản xuất gốm Chăm ở các lò Bình Định có quy mô lớn, sản phẩm đa dạng, phong phú với kỹ thuật cao, đã nói lên sự phát triển kinh tế phồn thịnh của vùng đất này trong quá khứ. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu gốm Chăm chỉ là bước đầu, định hướng cho việc nghiên cứu toàn diện đồ gốm Champa trong lịch sử dân tộc. 


            Gốm Chăm là một đề tài lớn, nhiều vấn đề mới đặt ra chưa giải quyết thỏa đáng, rất cần có kế hoạch điều tra tổng hợp, khai quật và nghiên cứu một cách có hệ thống trong tương lai. 


            Khu di tích khảo cổ lò gốm Gò Sành là khu di chỉ gốm sứ Chăm cổ nguyên vẹn nhất nước ta, đã được nhà nước xếp hạng trong danh mục di tích lịch sử văn hóa quốc gia. Đó là cơ sở pháp lý cho việc bảo vệ và phát huy vai trò của nó trong giai đoạn hiện nay và mai sau. Trước mắt, cần được đầu tư kinh phí tôn tạo, bảo vễ những khu lò đã khai quật bằng các mái che, biến di tích câm lặng trở thành khu tham quan nghiên cứu và du lịch sinh thái nhân văn. Cần xuất bản tập chuyên khảo giới thiệu về giá trị gốm Chăm Bình Định, cung cấp kiến thức và hiểu biết về thế mạnh của Bình Định trong chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa tại địa phương.


CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN


 1. Đinh Bá Hòa, Trịnh Hồng Lan. Đào thám sát Gò Sành, trong Những phát hiện mới về khảo cổ học (NPHM) năm 1991, tr. 195-197.


 2. Đinh Bá Hòa, Võ Bá Thắng. Gốm Champa - Những phát hiện và triển vọng nghiên cứu, NPHM năm 1991, tr. 195.


 3. Đinh Bá Hòa. Về gốm vò gốm mới sưu tầm ở Bào tàng Bình Định, NPHM năm 1993, tr. 303-304.


 4. Đinh Bá Hòa. Trở lại chiếu hũ màu gan gà ở Bào tàng Bình Định, NPHM năm 1994, tr. 297-298.


 5. Đinh Bá Hòa. Di tích gốm Chăm trên đất Bình Định, Nghiên cứu Đông Nam Á, số 4 - 1995, tr. 97 - 99.


 6. Đinh Bá Hòa. Hình rồng trên đồ gốm Gò Sành và hình rồng trên chóe uống rượu của đồng bào Chăm ở Vân Canh,  NPHM năm 1996, tr. 626.


 7. Đinh Bá Hòa. Dấu tích lò nung ngói móc mới phát hiện, NPHM năm 1996, tr. 627.


 8. Đinh Bá Hòa. Hai chiếc đuôi phụng bằng đất nung Chăm có để chữ, tạp chí Khảo cổ học (KCH), số 2 - 1998, tr. 111.


 9. Đinh Bá Hòa. Khai quật một chiếc giếng Chăm cổ ở trung tâm thành Đồ Bàn, KCH, số 1 - 1998, tr. 70 - 78.


 10. Đinh Bá Hòa, Lê Đình Phụng. Khai quật Gò Sành lần thứ nhất, KCH, số 2 - 1998, tr. 78 - 92.


 11. Đinh Bá Hòa. Tìm thấy chiếc bình gốm chôn theo đồ tùy táng, KCH, số 2 - 1998, tr. 112.


 12. Đinh Bá Hòa, Đinh Trọng Khánh. Về bộ sưu tập gốm Chăm ở Quy Nhơn - Bình Định, NPHM năm 1999, tr. 368.


 13. Đinh Bá Hòa, Chung Thanh Hoài, Tượng sư tử bằng đất nung mới phát hiện, NPHM năm 1999, tr. 370.



CHƯƠNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI VIỆN KHẢO CỔ HỌC TRUNG TÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN QUỐC GIA 


             Người hướng dẫn Khoa Học:


         PGS. TS. PHẠM LÝ HƯƠNG


Phản biện 1 : PGS. TS. Hán Văn Khẩn


 


 


 


 


Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG HN


Phản biện 2 : PGS. Cao Xuân Phổ


Viện Nghiên cứu Đông Nam Á


Phản biện 3 : TS. Phạm Quốc Quân


Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam


Luận án được bảo vệ tại:


                                    HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN ÁN NHÀ NƯỚC


                                    Họp tại: Viện Khảo cổ học


Có thể đọc luận án tại:


* Thư viện Quốc gia


* Thư viện - Tư liệu Viện Khảo cổ học.

Đinh Bá Hòa (Theo Tóm tắt luận án tiến sĩ lịch sử)



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:
Mandala (phan 3) [07.09.2010 09:23]



NHỚ MẮM
VÌ SAO BAO TÀNG THIẾU SỨC SỐNG
KIẾN TRÚC TRE VIỆT NAM ĐƯỢC VINH DANH TẠI MỸ
QUÊN NGƯỜI
BỒ TÁT THÍCH QUẢNG ĐỨC VỚI QUẢ TIM BẤT DIỆT.
Mắm ruột mà quệt cà giòn...
BIỂN & NỖI NHỚ!
Tản văn cho biển
Nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ 20
TAM QUAN TRONG KIẾN TRÚC VIỆT
Bình thơ: Vua và em - Trần Viết Dũng
Rằm giêng hát bội Phò An
Để “mọi quyền hành, lực lượng đều nơi dân”
"Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên"
Người Bình Định và làng Việt tại Pleiku


© Copyright 2007 - 2017 Gosanh.vn 
BẢO TÀNG GỐM CỔ GÒ SÀNH VIJAYA - CHAMPA - BÌNH ĐỊNH
Địa chỉ: khu du lịch Bãi Dại - phường Ghềnh Ráng - T/P Quy Nhơn - Bình Định.
Điện thoại: 84.0913472778 - 84.0946940666. Email: museum@gosanh.vn