TRANG CHỦ
    GỐM CỔ GÒ SÀNH
    BẢO TÀNG GỐM GÒ SÀNH
      - Gốm Thờ Tự
      - Gốm Ngự Dụng
      - Gốm Thương Mại
      - Hoạt động và sự kiện
    TƯ LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU
    BÌNH ĐỊNH XƯA VÀ NAY
      - Võ Nghệ
      - Ẩm Thực
      - Văn Học
      - Âm Nhạc
    TỪ TRONG DI SẢN
    ẢNH GOSANH.VN
    VIDEO
    LIÊN KẾT
 Khách Thăm: 001105180
< d>
< d>
< d>
< d>
< d>
 
Gốm cổ Gò Sành với vấn đề gốm cổ Chăm ở Bình Định - Chương Bốn
26.07.2007 20:26 - 2306

CHƯƠNG BỐN
GỐM CHAMPA TRÊN THỊ TRƯỜNG TRONG NƯỚC VÀ NGOÀI NƯỚC
4.1. THỊ TRƯỜNG TRONG NƯỚC
4.1.1. Phạm vi tỉnh Bình Định

Khảo sát các di tích thành, tháp, cửa sông và các cảng cổ vùng đất Vijaya xưa, chúng tôi đã phát hiện được khá nhiều loại hình sản phẩm gốm men và gốm đất nung có nguồn gốc sản xuất tại các lò Gò Sành và các lò chung quanh Gò Sành. Đó là gốm gia dụng, gốm kiến trúc và gốm liên quan đến nghề sản xuất gốm.

            - Về gốm kiến trúc, đã phát hiện được ngói mũi hài, diềm trang trí góc thấp ở các phế tích tháp cổ như tháp Thông Hòa (Nhơn Khánh), tháp Đổ (Phước Hiệp), Gò Tháp (Nhơn Hưng) hoặc trong các thành cổ như Thành Cha (Nhơn Lộc), thành Đồ Bàn (Nhơn Hậu).


            - Về gốm gia dụng đã phát hiện nhiều loại hình khác nhau như: bát, đĩa, chén, vò, hũ, chóe, bình vôi… ở các địa điểm khá xa Gò Sành như: thành Đồ Bàn, Tháp Chàm, cửa sông quanh đầm Thị Nại thuộc đất các huyện An Nhơn, Tuy Phước, Phù Cát và thành phố Quy Nhơn. Ngoài các địa điểm trên, còn có những sưu tập gốm khá lớn trong nhân dân, giúp ta có thể biết gốm Chăm sản xuất tại Bình Định. 


            4.1.2 Ngoài tỉnh Bình Định 


            Gốm Gò Sành cũng đã được phát hiện trên một địa bàn rộng lớn, một số hiện đang lưu giữ tại Bảo tàng các địa phương như Thừa Thiên Huế, Hội An… vốn một thời từng là thương cảng cổ, đường thông thương nối liền quốc gia Champa cổ với các khu vực phía bắc bằng đường biển. 


            Gốm Champa cổ cũng đã phát hiện ở một số tỉnh phía Nam của Vijaya như ở khu vực tháp Poshanư (Bình Thuận). Trong hố khai quật tháp này tìm thấy rất nhiều gốm gia dụng Chăm tráng men, gốm trang trí kiến trúc tráng men hoặc bằng đất nung, ngói móc. Tại hố khai quật quanh khu tháp Poklong Grai cũng đã tìm thấy gốm Chăm như bình, vò, ngói móc. 


            Gốm Chăm đã phát hiện được rất nhiều trong các khu một cổ Đại Làng và Đại Lào (Lâm Đồng). Trong 18 ngôi mộ ở Đại Làng đã phát hiện trên 2.000 hiện vật gốm, thì gốm Chăm Bình Định chiếm 1.650 tiêu bản, gốm các loại hình: bát, đĩa, nồi, cốc, âu, vò, chóe… 


            Những người khai quật đã chia đồ gốm Chăm ở đây thành 3 nhóm: nhóm xương đất thô gồm nồi, bát, chén, cốc, bình không tráng men, chế tạo từ khuôn hoặc nặn tay; nhóm đồ bán sứ không men, độ nung cao, phổ biến là vò gắn 4 tai, cổ ngắn; nhóm đồ bán sứ tráng men xanh lục, vàng và nâu gồm bát, đĩa, chậu, đa số có dấu ve lòng, một số ít có dấu con kê, trang trí vẽ nét chìm dưới men, đồ án song nước đơn và kép, hoa sen, hoa cúc và hình cá. 


            Trong khu mộ Đại Lào, bên cạnh gốm sứ Trung Quốc và Đại Việt còn có mặt gốm Chăm Bình Định như vò, chóe, bát, đĩa, nồi, quả cân. 


            Có thể nhận ra đặc trưng gốm Gò Sành trên một số loại hình tiêu biểu ở gốm mộ Đại Lào như: Chóe đáy bằng, miệng bẻ, vai xuôi men vàng nhạt hay nâu sẫm, văn sóng nước chạy xung quanh. Bát to và nhỏ, thành xiên, lòng hẹp, đế thấp men xanh, vàng nhạt, trang trí hoa văn trên thành miện. Đĩa lòng nông, thành xiên, đế thấp, men xanh không trang trí hoa văn. 


            Với những phát hiện này chúng tôi cho rằng, từ Thừa Thiên-Huế đến vùng cực Nam Trung Bộ đều là thị trường của gốm Chăm Bình Định. Một thị trường rộng lớn của gồm Bình Định đã một thời làm chủ vùng đất Tây Nguyên.  


            Ngược ra phía Bắc cũng có những thông tin về khả năng có mặt của gốm Chăm trong những ngôi một cổ của người Mường (Hòa Bình và Hà Tây). Nếu đúng như vậy, thì thị trường trao đổi của gốm Chăm cổ trong nước là khá rộng.  


            4.2. THỊ TRƯỜNG GỐM QUỐC TẾ  


            Gốm Chăm Bình Định không chỉ có mặt rộng rãi ở thị trường trong nước, mà còn có mặt trên thị trường quốc tế. Theo những tài liệu công bố thì gốm Chăm phát hiện ở nước ngoài với số lượng nhiều ở các nước Đông Nam Á, ngoài ra còn có phát hiện lẻ tẻ ở Ai Cập và Trung Đông. 


            Tại Đông Nam Á, gốm Chăm đã phát hiện được ở Tiuman (Malaysia), Calatagan (Philipines), đặc biệt là trong con tàu đắm ở đảo Pandanan (Philippines). Trong con tàu này đã khai quật lên với số lượng rất lớn đồ gốm, 70% là gốm Việt Nam gồm bát, cốc, đĩa, vò nhỏ, trong đó tuyệt đại đa số là gốm Chăm Bình Định. Đó là bát, đĩa miệng loe, thành xiên, trôn nhỏ, ve lòng, men vàng sẫm hoặc xanh ngọc ngả xám. Đáng chú ý nhất là các vò gốm hình trứng, bình vôi ăn trầu, bình lớn có vòi hình đầu thú. Những loại hình này giống với các di vật cùng lại trong các lò Bình Định giai đoạn muộn.  


            Tại khu vực Trung Cận Đông, gốm Chăm đã phát hiện được ở hai thương cảng cổ là Al Tur và Junfar. Gốm Chăm ở đây có số lượng không nhiều, nhưng không thể phủ nhận sự tham gia của nó trong thị trường trao đổi ở vùng xa xôi này, trong thời điểm gốm Trung Hoa bị cấm xuất khẩu, khiến cho các lò gốm Bắc Việt Nam, Thái Lan và cả Champa có cơ hội mở rộng thị trường trao đổi sản phẩm của mình với thế giới bên ngoài.  


            4.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG BỐN 


            Với sự phát triển đỉnh cao của gốm Chăm, trong điều kiện thị trường gốm trong và ngoài nước có biến động và vị trí thuận lợi về giao thông đường thủy và cảng biển, sản phẩm gốm Chăm Bình Định đã nhanh chóng chiếm lĩnh thị trường trong và ngoài nước.  


            Thị trường trao đổi gốm Chăm ở trong nước là dọc theo tuyến duyên hải Miền Trung, từ Thừa Thiên Huế đến vùng cực Nam Trung Bộ, bằng chứng là gốm Chăm Bình Định đều đã tìm thấy trên các di tích thành, tháp, cảng và cửa sông của các vùng đất này. Gốm Chăm có mặt với số lượng lớn ở Tây Nguyên.  


            Cùng với gốm Đại Việt, gốm Thái Lan, gốm Chăm Bình Định đã vươn ra trao đổi với các nước Đông Nam Á và vùng Trung Cận Đông.  


            Người Chăm không sử dụng tàu, thuyền vận chuyển gốm bằng đường thủy, mà còn sử dụng súc vật kéo trên bộ, một phương tiện vận chuyển rất phổ biến của người Chăm cho đến tận ngày nay. Chính nhờ giải quyết tốt khâu vận chuyển, gốm Chăm Bình Định đã trở thành nguồn cung cấp gốm cho thị trường nội địa và quốc tế, góp phần vào sự phát triển lịch sử gốm cổ nói chung và gốm Chăm nói riêng.



CHƯƠNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI VIỆN KHẢO CÔ HỌC TRUNG TÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN QUỐC GIA  


              Người hướng dẫn Khoa Học:  


        PGS. TS PHẠM LÝ HƯƠNG


Phản biện 1 : PGS. TS. Hán Văn Khẩn


Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG HN


 


 


 


Phản biện 2 : PGS. Cao Xuân Phổ


Viện Nghiên cứu Đông Nam Á


Phản biện 3 : TS. Phạm Quốc Quân


Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam


Luận án được bảo vệ tại:


                                    HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN ÁN NHÀ NƯỚC


                                    Họp tại: Viện Khảo cổ học


Có thể đọc luận án tại:


* Thư viện Quốc gia


* Thư viện - Tư liệu Viện Khảo cổ học.

Đinh Bá Hòa (Theo Tóm tắt luận án tiến sĩ lịch sử)



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:
Mandala (phan 3) [07.09.2010 09:23]



NHỚ MẮM
VÌ SAO BAO TÀNG THIẾU SỨC SỐNG
KIẾN TRÚC TRE VIỆT NAM ĐƯỢC VINH DANH TẠI MỸ
QUÊN NGƯỜI
BỒ TÁT THÍCH QUẢNG ĐỨC VỚI QUẢ TIM BẤT DIỆT.
Mắm ruột mà quệt cà giòn...
BIỂN & NỖI NHỚ!
Tản văn cho biển
Nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ 20
TAM QUAN TRONG KIẾN TRÚC VIỆT
Bình thơ: Vua và em - Trần Viết Dũng
Rằm giêng hát bội Phò An
Để “mọi quyền hành, lực lượng đều nơi dân”
"Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên"
Người Bình Định và làng Việt tại Pleiku


© Copyright 2007 - 2017 Gosanh.vn 
BẢO TÀNG GỐM CỔ GÒ SÀNH VIJAYA - CHAMPA - BÌNH ĐỊNH
Địa chỉ: khu du lịch Bãi Dại - phường Ghềnh Ráng - T/P Quy Nhơn - Bình Định.
Điện thoại: 84.0913472778 - 84.0946940666. Email: museum@gosanh.vn