TRANG CHỦ
    GỐM CỔ GÒ SÀNH
    BẢO TÀNG GỐM GÒ SÀNH
      - Gốm Thờ Tự
      - Gốm Ngự Dụng
      - Gốm Thương Mại
      - Hoạt động và sự kiện
    TƯ LIỆU VÀ NGHIÊN CỨU
    BÌNH ĐỊNH XƯA VÀ NAY
      - Võ Nghệ
      - Ẩm Thực
      - Văn Học
      - Âm Nhạc
    TỪ TRONG DI SẢN
    ẢNH GOSANH.VN
    VIDEO
    LIÊN KẾT
 Khách Thăm: 001105715
< d>
< d>
< d>
< d>
< d>
 
Gốm cổ Gò Sành với vấn đề gốm cổ Chăm ở Bình Định - Chương Hai
26.07.2007 20:21 - 2095

CHƯƠNG HAI
KHU LÒ GỐM GÒ SÀNH VÀ CÁC LÒ TƯƠNG TỰ Ở BÌNH ĐỊNH
2.1. KHU LÒ GỐM GÒ SÀNH
Chúng tôi đã xác định được ở khu vực Gò Sành có trên 20 vết tích lò nung gốm cổ, phần lớn đã bị đào phá trong quá trình cải tạo, xây dựng, chỉ còn 3 khu lò tương đối nguyên vẹn. Hiện nay đã khai quật 2 trong 3 khu lò nói trên.

Sau 4 lần khai quật đã phát hiện 5 lò nung gốm cổ, các lò tuy có sự khác biệt nhất định về kỹ thuật xây dựng, song đều là dạng lò ống một buồng nung, một bầu đốt và có phần hậu lò.


             2.1.1. Cấu trúc lò gốm Gò Sành 


            -  Lò số I: 


            Bầu đốt: Hình phễu, tường xây bằng bao nung, trong lòng được thiết kế 3 hàng trụ chia lửa, các trụ có tác dụng chia ngọn lửa thành nhiều ngả trước khi đi vào trong bầu lò.


            Thân lò: Hình chữ nhật, trường xây bằng bao thơi bên trong nhồi đất.


            Hậu lò: Xây ghép bằng 3 lớp bao thơi, có 5 bao được đục thủng, nối thành ống thoát ra khỏi phía sau lò theo chiều nằm ngang.


            Nền lò: Phủ đất sét mịn, đầm kỹ, bên trái rải một lớp cát mỏng.


            Vòm lò: Được đắp bằng đất.


            -  Lò số II:


            Lò số II dạng hình chữ nhật, phần hậu lò hơi thu hẹp, nằm theo hướng đông tây.


            Bầu đốt: Hình phễu, tường xây bằng bao nung, cấu trúc nền, tường và trụ chia lửa giống lò số I.


            Thân lò: Hình chữ nhật, tường xây bằng bao nung trong nhồi đất. Tường phía bắc và phía nam hiện còn 2 hàng bao nung, cao 0,8m, dài 4,8m.


            Hậu lò: Hiện còn nằm dưới nhà dân, chưa được khai quật.


            Nền lò: Được đắp lớp sét mịn, trên rải cát, trong lòng tìm thấy một số mảnh vòm lò được đắp bằng đất như lò số I.


            -  Các lò IIIa, IIIb, IIIc.


            Các lò IIIa, IIIb, IIIc nằm dưới nền lò số II.


            Bầu đốt: Các lò IIIa, IIIb hình phễu, tường đắp bằng đất, trong lòng có các trụ chia lửa. Đường dẫn lò IIIc đi qua các trụ chia lửa, rồi qua một hệ thống ống dẫn từ dưới lên theo hình chữ L.


            Thân lò: Lò IIIa, IIIb, IIIc hình chữ nhật, cùng hướng với lò II. Lò IIIc có kích thước nhỏ nhất.


            Hậu lò: Riêng lò IIIc biết được hậu lò xây bằng đất, có 4 ống thoát khói khoét ngay vào thân tường.


            Quan hệ giữa các lò: Kết quả khai quật thăm dò từng hố nhỏ cho thấy lò IIIa là lò xây đầu tiên, sau đến lò IIIb, IIIc, rồi lò số II (tường lò xây bằng bao nung) là lò xây sau cùng.


            2.1.2. Sản phẩm từ lò gốm Gò Sành


            -  Lò số I thu được 3.869 tiêu bản, bao gồm gốm kiến trúc, gốm gia dụng và gốm liên quan đến kỹ thuật sản xuất gốm. Gốm kiến trúc chủ yếu là ngói lá, một ít ngói mũi hài tráng men. Gốm trang trí có loại tráng men, khắc hoa văn chìm, chưa rõ công dụng. Gốm gia dụng có bát đĩa, chén, cốc, chóe, hũ, vò… Về bát có loại sâu lòng, xiên lòng, đĩa nhỏ. Tất cả đều tráng men xanh xám nhạt, vàng nhạt, nâu. Gốm liên quan đến kỹ thuật có bao nung, con kê 5 mấu.


            -  Lò số II thu được 2.053 tiêu bản, thuộc ba dạng: gốm kiến trúc, gốm gia dụng và gốm liên quan đến kỹ thuật, trong đó đồ gia dụng chiếm số lượng nhiều hơn cả. Về gốm kiến trúc: ngoài ngói mũi lá tráng men, không tráng men còn phát hiện các diềm trang trí thường được dùng để gắn trên các tháp Chàm. Đồ gia dụng: ngoài các loại hình như lò số I, ở lò số II còn tìm thấy âu, bình hoa, chậu, chân gốm, chì lưới và tượng động vật. Về gốm liên quan đến kỹ thuật đã tìm được con kê 5 mấu, thanh kê, mảnh bít lò, lon sành.


            Thống kê số lượng các loại sản phẩm của cả hai khu lò cho kết quả: Gốm kiến trúc 138 tiêu bản (chiếm 2,3%), gốm gia dụng 5.387 tiêu bản (91%) và gốm liên quan đến dụng cụ sản xuất gốm 397 tiêu bản (6,7%).


            - Lò số IIIa, IIIb, IIIc cũng tìm thấy các loại sản phẩm tương tự như hai lò trên, nhưng sản phẩm chủ yếu là mảnh, không có loại hiện vật nguyên vẹn.


            - Những hiện vật ngoài lò: Cũng không có loại hiện vật nguyên vẹn, chủ yếu là các mảnh vỡ do phế thải trong quá trình sản xuất. Số lượng hiện vật của từng lò đã được thống kê cụ thể trong luận án.


            2.2. CÁC KHU LÒ GỐM TƯƠNG TỰ GÒ SÀNH Ở BÌNH ĐỊNH 


            Các khu lò gốm Gò Hời, Gò Ké, Gò Cây Me và Trường Cửu phân bố chủ yếu ở huyện Tây Sơn và An Nhơn. Các khu lò này chưa được đào thám sát, khai quật, song có thể nhận diện được cấu trúc ban đầu của từng khu lò do tường lò bị nước sông xói lở làm lộ ra. Về cơ bản, các lò ở các địa điểm này đều có hình dáng, kỹ thuật xây dựng giống lò đã phát hiện ở Gò Sành.


            Về sản phẩm thu được ở 4 khu lò nói trên tuy không nhiều, song vẫn có mặt đủ loại gốm kiến trúc, gốm gia dụng và gốm liên quan đến kỹ thuật. Gốm gia dụng có các loại chén, bát, đĩa, bình, vò… Gốm kiến trúc có ngói lá, gốm trang trí. Gốm liên quan đến kỹ thuật có con kê, thanh kê và bao nung.


            Điểm đáng chú ý nhất trong các khu lò gốm này là sự có mặt của gốm được trang trí hoa văn khá phong phú với các thủ pháp như in khuôn, đắp nổi, khắc chìm, vẽ trên men và vẽ dưới men.


            2.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG HAI 


            Nhìn lại các lò nung gốm cổ ở Bình Định có thể rút ra một số nhận xét như sau: 


            - Các lò nung gốm Bình Định đều có dáng chung là hình chữ nhật, tường lò có loại là tường đất, có loại tường bao thơi. Vật liệu xây dựng tuy có khác nhau nhưng cấu tạo bầu đốt, thân lò và hậu lò đều giống nhau. Về hệ thống dẫn lửa từ các lò giống nhau, trừ một lò, lửa được dẫn qua hệ thống ống vào bầu lò, một loại kỹ thuật dẫn lửa độc đáo lần đầu được biết đến ở nước ta.


            - Kết quả khai quật cho thấy có hiện tượng lò có tường xây bằng bao thơi chồng lên lò xây bằng tường đất, chứng tỏ tường đất có trước tường bao thơi. Các lò nung gốm Bình Định thuộc loại lò ống một buồng nung, một kiểu lò mới phát hiện ở miền Trung Việt Nam.


            - Các sản phẩm ở các lò nung Bình Định cơ bản là giống nhau, chiếm chủ yếu là đồ gia dụng. Đồ gia dụng có sự diễn biến loại hình chính như sau: Bát ở giai đoạn đầu lòng sâu, xương dày, men mỏng phủ gần kín bên trong và bên ngoài. Giai đoạn sau lòng nông, thành vát, xương mỏng, men mỏng, phần bên ngoài chừa 1/3 sát chân không tráng men. Đĩa ở giai đoạn đầu kích thước lớn, dáng cân, miệng bẻ, men xanh ngọc, hoa văn in khuôn cánh sen nhọn. Giai đoạn sau, đĩa có kích thước nhỏ, thành xiên miệng đứng không bẻ, men ngả vàng, xuất hiện hoa văn màu rỉ sắt vẽ dưới men. Vò ở giai đoạn đầu có kích thước nhỏ, không hoa văn, sang giai đoạn sau kích thước lớn, chủ yếu tráng men nâu, vàng nâu. Hoa văn trang trí đắp nổi, hoa lá, in khuôn, một số mang chủ đề tôn giáo.


            Kỹ thuật chế tác đồ gốm ở các lò cơ bản là sử dụng bày xoay, tuy nhiên ở mỗi gian đoạn có sự khác nhau. Trong các lò tường đất thuộc giai đoạn sớm việc chồng xếp sản phẩm trong lò chủ yếu dùng kỹ thuật con kê, sang giai đoạn sau, giai đoạn lò tường xây bằng bao nung, sử dụng phổ biến kỹ thuật ve lòng.



CHƯƠNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI VIỆN KHẢO CÔ HỌC TRUNG TÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN QUỐC GIA


            Người hướng dẫn Khoa Học:


         PGS. TS. PHẠM LÝ HƯƠNG


Phản biện 1 : PGS. TS. Hán Văn Khẩn


Trường Đại học KHXH&NV - ĐHQG HN


Phản biện 2 : PGS. Cao Xuân Phổ


Viện Nghiên cứu Đông Nam Á


Phản biện 3 : TS. Phạm Quốc Quân


Viện Bảo tàng Lịch sử Việt Nam


Luận án được bảo vệ tại:


                                    HỘI ĐỒNG CHẤM LUẬN ÁN NHÀ NƯỚC


                                    Họp tại: Viện Khảo cổ học


Có thể đọc luận án tại:


* Thư viện Quốc gia


* Thư viện - Tư liệu Viện Khảo cổ học.

Đinh Bá Hòa (Theo Tóm tắt luận án tiến sĩ lịch sử)



 Bản để in  Lưu dạng file  Gửi tin qua email


Những bản tin khác:
Mandala (phan 3) [07.09.2010 09:23]



NHỚ MẮM
VÌ SAO BAO TÀNG THIẾU SỨC SỐNG
KIẾN TRÚC TRE VIỆT NAM ĐƯỢC VINH DANH TẠI MỸ
QUÊN NGƯỜI
BỒ TÁT THÍCH QUẢNG ĐỨC VỚI QUẢ TIM BẤT DIỆT.
Mắm ruột mà quệt cà giòn...
BIỂN & NỖI NHỚ!
Tản văn cho biển
Nhìn lại nền âm nhạc Việt Nam trong thế kỷ 20
TAM QUAN TRONG KIẾN TRÚC VIỆT
Bình thơ: Vua và em - Trần Viết Dũng
Rằm giêng hát bội Phò An
Để “mọi quyền hành, lực lượng đều nơi dân”
"Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng; Không sợ nghèo, chỉ sợ lòng dân không yên"
Người Bình Định và làng Việt tại Pleiku


© Copyright 2007 - 2017 Gosanh.vn 
BẢO TÀNG GỐM CỔ GÒ SÀNH VIJAYA - CHAMPA - BÌNH ĐỊNH
Địa chỉ: khu du lịch Bãi Dại - phường Ghềnh Ráng - T/P Quy Nhơn - Bình Định.
Điện thoại: 84.0913472778 - 84.0946940666. Email: museum@gosanh.vn